Yeah but you said it

“How weird is it that they’ve put all the black girls in rooms on the bottom floor together?”

Hesitation. Should I agree? she thinks, trying to decide whether I’m setting her up to confess her dissatisfaction with our residence’s first-year room placement policy so that I might somehow use it against her.

Seeing this mistrust, I insist on ensuring her: “Seriously. Do they think we’re stupid? Like, it’s pretty freaking obvious that all the black girls got black or coloured roommates and all the white girls got white roommates. And the fact that you guys are all down there in those dodgy sections... Who do they think they’re kidding?”

I end up getting a confused giggle and a mumble somewhere along the lines of “Ja, I know...”

I had this exact conversation with almost every black or coloured girl during my first week at university, a time during which the first years are supposed to interact with and get to know their “sisters”, the people they will be eating, studying in brushing their teeth with for at least the next year.

I didn’t make many friends during that first week of orientation. Maybe that’s because of the conversation depicted above I kept having with my “sisters”. Maybe the black and coloured girls didn’t want to be associated with me for fear of being perceived as dissatisfied with the residence they were so “privileged” to have gotten into. And the white girls... well, I guess they didn’t want to be associated with a racist. Which is what they thought I was. Because I openly pointed out that first year room allocations were clearly made on a racial basis.

I guess I could have shut up about it after the first or second time I tried to bring the issue up and got such a negative response (discomfort from the black and coloured girls, stares from the whites who overheard). But it was kind of hard to talk about anything else. “Did you enjoy yesterday’s skakel? Did you meet any nice guys? Have you been out in town?” I really couldn’t bring myself to ask such silly questions because I couldn’t pull it off. Usually I’m good at pulling off a multitude of identities. But that’s when I know I’m fooling my audience.

The thing is, these girls weren’t fooled. None of us were. There is no way any of us thought it was a random coincidence that all the black and coloured girls were allocated rooms in what the said black and coloured girls very aptly during the course of the year started calling the “dungeons”. These are rooms that are literally buried in the ground, their windows being just above the ground, so that when someone stands outside one of these windows, their feet are just about at the same height as your face when you’re standing inside. I know it sounds complicated, and I don’t hold any knowledge regarding the architectural benefits of building rooms in the ground, but just know that these rooms are shit. The corridors outside them are dark, not to mention the rooms themselves, with their fascinating views of tree trunks, grass, and, well, the feet of passers-by. (I, being white, had a room on the third floor with a view of the top branches of a beautiful acorn tree. When I stepped into the corridor, I had a third-story view of one of the town’s most renowned mountains.) To my knowledge, not a single white girl was assigned a dungeon room. Also to my knowledge, not a single white girl was assigned a coloured or black roommate. It was pretty obvious what was going on. As good as I am at adopting different personas in different social settings (apparently a middle-child phenomenon, who knew?), I could not adopt the persona of colour-blind-everything’s-fine-I’m-so-happy-to-be-here-first-year-res-girl. Not for a second was I going to pretend I hadn’t noticed, like everyone else seemed to have done. After all, as we were repeatedly told by our seniors, these girls would be our sisters for the next year, we had to use this time to really get to know them, they would be our only family down here. No way was I going to let my new sisters think I was so insensitive and ignorant that I hadn’t noticed what was undoubtedly foremost in their minds during their first few days of university: their new “home” was clearly racist, and none of their “sisters”, except those in the same boat as them, seemed to notice.

Accept that they had noticed. I know because I asked them. Naive about the extent to which this pretention of colour-blindness reached, I brought the issue up with the white girls as well. No one expressed surprise at my noticing the pattern in room allocation. Not one girl whom I confronted went, “Oh, my gosh, you’re right! I hadn’t even noticed that there were no white girls in those rooms!” or “What? No white girl was allocated a black roommate? I had no idea!” Nope, they all knew what I was talking about. What they did express surprise at, though, was the fact that I had brought it up. Like my black sisters, my white sisters too were reluctant to pursue this uncomfortable topic of conversation.

I was reminded of this, my first impression of a Stellenbosch residence, last week when Eusebius McKaiser spoke on campus about race, identity and politics. He drew attention to the discomfort South Africans experience in discussing race. He used social reaction to the Jessica Dos Santos debacle to point out how quick South Africans are to deny any racist tendencies, deeming Ms Dos Santos “alien” and “other”, raised in a closed-minded community, not here, not part of us, not someone we can identify with. We all expressed extreme shock at the fact that a 20-year-old white woman could use the k-word in this day and age. But as Mr McKaiser so aptly pointed out last Thursday, there was something very unauthentic about this supposed “shock”. Surely we had all come across the k-word somewhere before, whether it be in school or in a shop or at a social event we involuntarily ended up at.

 Well, this was my experience. And yes, I was pretty disgusted with Ms Dos Santos for what she said. But I wasn’t shocked. Maybe it’s because I grew up in a small Afrikaans town, which we all know are not lacking in their k-word users. Maybe it’s because I’m really observant. I don’t know. But I had heard the word before. And not just in my hometown. And not just by Afrikaans-speakers, either.

Look, I’m not trying to scratch at healing wounds here. But I don’t see why discussing race has to be seen as perpetuating racism. From that first week at university, and many other similar experiences, it just seems to me that refusing to address the issue does a lot more harm than discussing it openly. I get that people get emotional about this stuff, I get that racism is still a very raw wound. But that isn’t ever going to change if white people continue to be perceived as ignorant for pretending that they don’t see colour, and if black people continue to pretend they’re okay with obviously racist views in order to be accepted by white people in our society.

Racial thinking in South Africa has become like a line from a specific movie I think many of us are familiar with - and I can’t believe I’m going to quote from this rather horrendous film to try and illustrate quite an important point, but here goes – “You were thinking it!” followed by the response, “Yeah, but you said it!” (If it doesn’t ring a bell try saying it aloud in a really annoying American teenage girl voice).

We are all still thinking along racial lines, and that’s okay. Because (thanks for finally clearing this up for me, Eusebius) racialism is making a distinction on the basis of phenotypical characteristics. Racism is the prejudice that results from such a distinction. And, here’s the good news, you can make the distinction without subscribing to the prejudice. In fact, after centuries of disadvantaging people simply because of their race, it seems ignorant to me NOT to pay attention to race when discussing everyday phenomena. Is this perpetuating racism? No, because guess what? We’re all doing it anyway. So, my dear South Africa, instead of giving me that how-dare-you-suggest-it’s-because-they’re-black look, face up to the music. Unless you have something to hide. Which, judging by how quick you were recently to deny thinking along any sorts of racial lines even though up until only 18 years ago every single aspect of South Africans’ lives was racialised, maybe you do.

 I don’t know, you tell me.

Some of my best friends are introverts

Okay, so na ‘n hele tydjie van soul-searching blyk dit dat ek my hele lewe lank eintlik ‘n introvert is, en ek gedra my nog heeltyd soos ‘n ekstrovert. Maar dis nie my skuld nie, sê hulle – ek is, soos omtrent ‘n derde van alle mense, ‘n introvert in ‘n wêreld geskik slegs vir ekstroverte. Die ekstrovert-gedrag is iets wat alle introverte aanleer, met verskillende grade van sukses.

Introverte is meer sensitief vir hul omgewing. Dit, sê die mense wat behoort te weet, is hoekom ek die wêreld as so ‘n perplexing plek ervaar – ek is eenvoudig meer sensitief vir alles wat om my aangaan. Hulle’t so ‘n eksperiment gedoen met babas waar hulle die babas blootgestel het aan verskillende soorte stimuli. Hulle’t voorspel dat die babas wat meer gereageer het daarop introvert-eienskappe sou toon as hulle ouer word. Hulle was reg. Basies wys dit maar net hoe introverte net meer sensitief is vir stimuli – die feit dat hulle babas gebruik het bewys dat dit heeltemal ‘n natuurlike reaksie is. So. Wat jy nou lees is die resultaat van daardie fenominoon. Medehartlam bestaan bloot as gevolg van ‘n oorsensitiwiteit vir stimuli.

Vir die van hele wat nie heeltemal verstaan wat ek bedoel met hierdie oorsensitiwiteit nie sal ek gou ‘n tipiese dag in die lewe van ‘n introvert beskryf:

Voor die dag nog amptelik begin het, het jy al klaar meer stimuli geinternaliseer as wat baie mense in ‘n hele dag ervaar. Byvoorbeeld, oppad klas toe sal jy verby ‘n hele paar mense stap wat jou heeltemal ignoreer omdat hulle jou kwalik neem omdat jy met ‘n tas vol boeke stap en hulle nie. Die boeke gaan jou help om eendag ‘n lewe vir jouself te skep, terwyl hulle nooit die kans gaan kry om hulle eie lot te bepaal nie, en dat hulle lewens waarskynlik nooit beter sal word as wat dit nou is nie, en hulle sal doodgaan sonder dat hulle ooit ‘n sê gehad het in hulle menswaardigheid. Nie net is die afwesigheid van vryheid in hierdie mense se lewens vir jou duidelik as ‘n introvert nie, maar jy is ook undeniably bewus van die pyn en lyding wat hierdie mense elke dag ervaar in hulle struggle vir oorlewing. Nie net is hulle lewens insignificant nie, maar dit is moeilik en hartseer en erg en onregverdig – vir niks. Dit alles is gedagtes wat tipies in ‘n intorvert se kop ontstaan voor 8 vm.

 Maar dis nog oukei om mee te deal want die mense wat jou affekteer verwag nie dat jy met hulle moet interact nie. Dus begin die eintlike moeilikheid wanneer jy om jou peers is. Want hierdie ekstrovert-wêreld beloon geselsies, grappies, laggies, sosiaal-wees. Mense wat nie sulke vaardighede toon nie is hartseer, skaam, of depressief. So wanneer ‘n introvert haar– of homself in ‘n geselskap vind waar mense die goed wat hulle nie verstaan nie bekend maak, soos byvoorbeeld die kompleksiteit van die feit dat hulle êrens gelees het dat mense wat in die Sjinese “year of the monkey” gebore is veronderstel is om hiperaktief te wees, maar hulle self is glad nie hiperaktief nie, word daar van introverte verwag om hulle opinie oor hierdie fenominoon te lig. Dit is moeilik vir die introvert as gevolg van al die ander stimuli wat sy al tot voor daardie oomblik, soos die hartseer oor arm mense se lot wat in die vorige paragraaf beskryf word, ervaar het. Die introvert kannie anders as om te voel asof die eienskappe van mense wat in die year of the monkey gebore is redelik insignificant is as mens dit vergelyk met al die ander perplexities van die lewe nie. Maar sy kannie hierdie gedagte kommunikeer nie, want die ekstrovert-wêreld se beloning van laggies en glimlaggies en grappies bepaal dat ‘n mens eerder moet saam lag en glimlag en grappies maak oor the year of the monkey as wat jy ‘n duidelike fout met ons samelewing uitwys.

So verloop die dag vir ‘n introvert, sodat wanneer sy teen vyfuur by die huis kom, sy heeltemal uitgeput is en niks anders as haar eie geselskap wil hê nie. En die ergste is dat die meeste introverte dit nie eers agterkom nie, want so gewoond is hulle om te deal met die derduisende stimuli wat hulle in ‘n dag ervaar dat hulle glad nie eers meer oplet dat hulle die heeltyd onbewustelik besig is om daarmee te cope nie.

Na verskeie sessies met iemand wat oor sulke goed gesels as beroep het ek doelbewus begin werk aan hierdie oorsensitiwiteit. Ek het so gereeld as moontlik neersgeskryf wanneer ek agtergekom het dat ek deur die stimuli om my geaffekteer was (wat min of meer elke minuut van elke dag is). As iets my ontstel het het ek probeer perspektief kry deur vir myself te sê dat dit net die introvert in my is wat geaffekteer word, dat dit nie regtig so erg is nie. Gepaard met dit was ‘n poging tot verdraagsaamheid met almal om my wat nie die goed agtergekom het wat my so ontstel het nie – ek is ‘n introvert en dis hoekom dit my pla, het ek aan myself gesê, en ekstroverte kannie help dat dit hulle nie pla nie, nes ek nie kan help dat dit my wel pla nie.

Maar so ‘n manier van dink is frustrerend, want dit forseer jou om jou mees basiese instink te undermine. Vir my is die gevaar van iets klassifiseer, om ‘n naam daarvoor te gee, om dit tjoef-tjaf in ‘n boksie te plaas en daan weg te bêre saam met al die ander boksies wat ek in my kop ronddra. Dit doen ek seker maar om orde te skep in die malhuis van gedagtes daar bo. Elke keer wat ek dus ontsteld was oor iets as gevolg van my oorsensitiwiteit vir wat om my aangaan het ek dit gou in die introvert-boksie gebêre, en daar het dit gebly.

Dit was uiteraard nie gesond vir my nie. Want ek het nie my instink gehoorsaam nie. Die feit dat ek meer sensitief is as meeste mense om my verduidelik hoekom goed my meer pla as wat dit vir ander mense pla, maar dit beteken nie daardie gevoel is nie justified nie. Dalk word almal nie so geaffekteer deur die wêreld om ons soos ek nie, maar dit beteken nie daar’s nie fout met hierdie plek nie. Ja, die feit dat ek 'n introvert is maak dat ek sien hoe onregverdig ons samelewing is. Maar net omdat sulke insigte 'n persoonlikheidseienskap is wat nie alle mense deel nie beteken nie daardie insigte is nie waardevol nie. Inteendeel, juis omdat nie almal natuurlik bewus is van die foute met die wêreld nie is dit ons verantwoordelikheid om dit aan ons ekstrovert-vriende te openbaar.   Susan Cain moedig introverte aan om hul gedagtes te deel, en dit nie weg te bêre en saam te lag en grappies te maak nie, maar om daardie goed wat hulle raaksien wat ander mense nie raaksien nie, uit te lig.

Hiermee moedig ek die van julle wat deel in hierdie disposition (wat apparently ten minste ‘n derde van alle mense is), om te luister na die knee-jerk reactions wat julle daagliks ervaar, maar al geleer het om te ignoreer. Dis ons silent strength en dis waardevol. Vir die res van julle, julle introvert-vriende sal dit waardeer as julle ons net ‘n bietjie meer humour as ons ons verwardheid met die wêreld bewoord. Ons sal waarskynlik gou daaroor kom, maar ons het nodig dat julle ons ernstig opneem sodat wanneer ons actually ‘n goeie punt beet het, ons sal weet hoe om dit aan te pak. Ons is nie oorsensitief nie, ons is net sensitief, en as jy my vra kan hierdie wêreld doen met ‘n bietjie meer daarvan.  

Stop me if you think you've heard this one before

So. Utopia was toe nie vir my nie. Flippet, waarheen gaan ‘n mens onder sulke omstandighede met vakansie? Waarheen gaan jy as die sogenaamde Hemel Op Aarde eenvoudig nie jou scene is nie? Ek moes natuurlik fokus op die opinies van diegene wat my van die wonders van Utopia vertel het. Wat sou die teenoorgestelde van Utopia vir daai mense gewees het? Die teenoorgestelde van die hemel? Hel. Hel op aarde? Hmmm. ‘n Plek wat ryafstand van Land-Van-Die-Lewendes is (armgat student, onthou) wat nie as ‘n populêre vakansieplek deur die gemiddelde Afrikaner beskou word nie. En gepraat van Afrikaners, ek was gatvol vir hulle. Ek moes landuit, êrens waar daar absoluut geen kans sou wees dat ek iemand raakloop wat my vra hoe fantasties dit in Utopia is nie. 

Dit was amper te maklik. Die antwoord was duidelik. Zimbabwe.

Gelukkig het ‘n ou familievriendin planne gehad om die nuwejaar by die Vic Falls in te klink. ‘n Paar oproepe later en die planne was gemaak. Ek sou saam met Zimbabwe se hele oorblywende wit bevolking die nuwejaar by ‘n kampplek in Victoria Falls (die dorpie) inklink. Dit was waaragtig so ver van Utopia soos wat ‘n mens op sulke kort kennisgewing en met so min geld kon kom.

  

Maar as ek hierdie gaan doen gaan ek dit ordentlik doen, het ek gedink. En hoe ry ‘n mens “ordentlik” Zimbabwe toe? Wel, jy doen dit soos ‘n Zimbabwier, natuurlik. Op ‘n bus. Maar nou moet ‘n mens versigtig wees, sien ek self het amper in die trap geval en op ‘n groot, luukse bus gespring - en my kans om ‘n outentistiese Zimbabwiese ervaring baie amper verspeel. Lugverkoeling? Moenie laf wees nie. Sagte sitplekke? Nope. ‘n Graad van higieniesheid wat volgens enige normale regulasies gesond beskou sou word? Dink weer. Nee, as jy soos ‘n Zimbabwier reis doen jy dit in ‘n bus wat van die eerste oomblik wat jy hom sien lyk of hy gaan breek (more on that later), jy vat vir jou hele familie kersgeskenke saam (breekbares, natuurlik, wat nie onder die bus in die bagasiekompartement gestoor mag word nie), jy pak ‘n smaaklike aandete van pap en hoender (baie baie pap en hoender) en jy maak ‘n lys van al die moontlike dinge waaroor jy met jou medereisiger (of dit nou ‘n vreemdeling is of nie) kan gesels, want 18 ure is ‘n lang tyd om op ‘n bus te sit, en bewaar ons as ons vir ‘n enkele oomblik gedurende die rit niks het om te sê nie. (Die lysie-ding is aangeneem, ek het nie eintlik fisies enige lysies gesien op die bus nie, maar ‘n mens moet ‘n lysie hê as jy vir 18 ure aanhoudend wil praat, daar is net geen manier hoe jy dit kan volhou sonder om vooruit te beplan nie.)

Wel, dit weet ek nou. Ek was effens meer clueless toe ek op die bus klim. Oukei, dis nou nie asof ek gedink het niemand sou dink dis snaaks dat ‘n negentienjarige wit meisie stoksielalleen op ‘n bus klim wat oppad is Zimbabwe toe nie. Oukei? Ek weet dis vreemd. Maar, seker soos ek wou gehad het mense moet dink ek was, was ek eintlik baie, baie bang. Maar die prys wat gewen kon word, die moontlike uiteinde van hierdie avontuur was ‘n plek of mense of ‘n ondervinding wat my laat voel ek’s nie so alleen in hierdie wêreld nie, en dit, die moontlikheid dat ek dit sou vind was genoeg om te maak dat ek my ruksak oor my rug swaai, my familie groet en my brave face aansit.

Ek het probeer oppellie met die jonger reisigers met jeans aan pleks van tradisionele rompe. Dit het nie gewerk nie. “Are you going to Zimbabwe?” Wenkbroue wat byna haar haarlyn raak, neus opgetrek, snigger snigger snigger van al die ander jongmense. Nee hel, dit was te veel soos pouse in hoërskool. Who needs it? Hulle was duidelik nie lus om deel van my potensieel-lewensverrykende ondervinding te wees nie. Well, no bother. Wie sê ander mense moet jou ondervindings verryk? Ek sou ‘n heel verrykende ondervinding heeltemal alleen kon hantaaf, baie dankie. So ek het op my eie gaan sit, my oorfone in my ore gedruk en probeer kalm bly toe die bus begin ry en ek die liggies van Land-Van-Die-Lewendes stadig maar seker sien minder en minder word deur my stowwerige venster. Nog ‘n ding wat ek nou weet is dat daar redelik baie vrouens met babas en klein kindertjies is wat van hierdie busse gebruik maak. Dit word dus aanbeveel dat ‘n mens sommer van die begin af langs iemand sonder kleuters op hul skote gaan sit, al is daar nog ‘n klomp dubbelsitplekke oop. Want, ten spyte van wat mens sou dink van Zimbabwiese busse raak hulle nogal vol. Selfs al ry jy van jou bushalte af met ‘n paar oopsitplekke op die bus, dit gaan verander. Ander mense klim op. Dis natuurlik iets wat Witmeisie uit Land-Van-Die-Lewendes nie aan gedink het nie, al is dit so pynlik obvious ‘n mens wil skree. Dis dan hoe ek binne ‘n uur van my reis twee metgeselle gekry het, op die enkele sitplek wat ek so slim gedink het myne sal bly vir die res van die reis. (Hmmm, dis gerieflik, ‘n oop sitplek, dis toevallig. Daar is seker minder mense wat net voor nuwejaar  Zimbabwe toe wil gaan hierdie jaar as wat hulle gedink het. Seriously. Hoe werk ‘n mens se kop in sulke situasies?) Baie interessant, alhoewel, was dat die plek langs myne letterlik die laaste een op daardie hele bus was wat gevul geword het. Mense het gewilliglik langs mense met klein kinders op hulle skote gaan sit, mense het hulle beenspasie opgeoffer en langs mense met ‘n dubbele dosis kersgeskenke gaan sit eerder as om langs die wit meisie te sit. Yup, as ek ooit soos ‘n outsider gevoel het was dit toe. Die vrou met die baba het ongewilliglik langs my kom sit. “How are you?” het ek gevra. Dit was so awkward. Sy wou nie langs my sit nie, ek het geweet sy wou nie langs my sit nie, en sy het geweet dat ek geweet het sy wou nie langs my sit nie. “Fine.” Onvriendelik. “How old is your baby?” Stilte. Laaste kans: “What’s her name?” Verleë glimlag. Yup. Praat nie Engels nie. Maar darem vriendelik. Ish. Tweede kans vir verrykende ontmoeting – verspeel.

Die bus kom tot ‘n rukkerige stilstand en ek word wakker uit (wonderwerk!) ‘n regte egte slaap. Ons is seker by ‘n petrolstasie. Uiteindelik! Uit my onkunde oor die pap-en-hoender-ding was ek tee die tyd rasend honger. Uit die venster uit sien ek... Hmmm. Dis vreemd. Geen “Come freshen up!” “Refreshment right inside!” bordjies nie. Geen ander karre nie. Geen straatligte nie. Geen ligte nie, om die waarheid te sê. Actually, wag ‘n bietjie... Is dit... veld? Ja, gras, dit is definitief lang gras wat hier reg langs my venster groei. Ons kannie op ‘n highway wees as daar sulke lang gras net langs die pad groei nie. Shit, hoekom moes ek aan die slaap geraak het? Waar de donder is ons? Daar’s niks naby die stilstaande bus nie. Dooooooeeeer lê ‘n koppie, en daaaaaaaar sien ek ‘n doringboom. Verder net die maan en sterre. Dit klink poëties maar dit is nie. Dis die waarheid. Stranded! Ons is stranded in die middel van nêrens! Panic, panic, panic. Waar de hel is ons? Hoekom staan al die passesiers in die veld buite? Is daai ou besig om...? Yup, yup hy is. Voor almal. Hoekom moet ek altyd so nuuskierig wees? En HOEKOM FREAK NIEMAND ANDERS UIT NIE???????? Wag, wag, hier kom die bestuurder, dankie Vader. “Blah blah blah hierdie is nie Engels nie blah blah blah” is al wat ek kon uitmaak. En van omtrent die helfde van die oorblywende passesiers op die bus: “Blah blah blah Ndebele! Blah blah”. Terug na die bestuurder. Herhaal obviously wat hy voorheen gesê het in Ndebele. “No chance of an English translation, I suppose?” is wat ek moes gesê het, maar ek was al klaar die weakest link op daardie bus, danksy my velkleur. Ek was regtig nie lus om ‘n post-colonial-language-of-our-oppressors blikkie boontjies oop te maak nie. Ek weet, dit klink verskriklik maar dis honestly hoe my kop gewerk het in daardie oomblik. 

Kakofonie van die passesiers. Hulle is nie gelukkig nie. “What’s going on?” vra ek die vrou langs my. Sy weet natuurlik nie regtig wat ek vra nie maar dis redelik obvious op hierdie punt. “It’s broken.” “What are they going to do?” Die bestuurder het vir baie langer gepraat as om net te kommunikeer dat die bus gebreek het. “We wait,” sê die vrou, en dis al wat ek uit haar kon kry.

Ek begin somme maak. Dis nou half elf. Ek het sesuur op die bus geklim. Ons het vir ‘n halfuur op die laaste stasie gewag. Dit beteken... vier ure. Ons ry al vir vier ure. En die laaste stasie was ‘n uur na die eerste een. So dis drie ure. Die naaste civilisation is ten minste drie ure van ons af weg. Maar daardie stasie was klein. Min kans dat ons hulp van hulle af sal kry. Ek het geen idee hoe hierdie goed werk nie. Stuur hulle vir ons ‘n nuwe bus? Stuur hulle ‘n mechanic? En as hulle doen, van waar af? Dit het my getref soos ‘n hou. Nee, ek weet nie hoe dit voel om deur ‘n hou getref te word nie. En ook nie regtig soos ‘n hou nie, want ‘n hou kom gewoonlik uit die bloute uit en verras die arme bliksem wat getref word. Hierdie realisation het nie uit die bloute uit gekom nie. Ek het dit sien opbou. Van die oomblik wat ek my oë oopgemaak het en agtergekom het die bus beweeg nie meer nie. Met elke bewuswording wat gevolg het kon ek die uiteindelike een sien vorm: die bewuswording dat ek vir ten minste drie ure op hierdie sitplek moet sit terwyl die bus nie een millimeter in die rigting van my bestemming beweeg nie.

Ek het gehuil. Soos ‘n baba het ek snot en trane gehuil en gehuil en gehuil. Ek was nie veronderstel om op daardie donnerse bus te wees nie. Daardie bus was veronderstel om daar te staan in die maanlig in die middel van nêrens met ‘n klomp Zimbabwiers wat soos elke jaar huis toe gaan sodat hulle Oujaarsaand met hulle families kon deurbring. Dit was business as usual vir hulle, hulle’t nie regtig omgegee nie, dit het geen implikasies vir hulle vertroue dat die lewe die moeite werd is gehad nie. Vir ‘n jong student wat daardie jaar haar eerste ontmoeting met Sartre en al sy angsaanjaende filosoof-buddies gehad het, aan die ander kant, was dit ‘n ander storie. Seriously, what was I thinking? ‘n Zimbabwiese bus? Net voor nuwejaar? In die middel van die nag? En vir wat? Sodat ek ‘n lewensverrykende ondervinding kon hê? Het ek nie al geweet teen hierdie tyd dat lewensverrykende ondervindings nie met my gebeur nie? Negentien jaar van sulke goed doen in blind faith dat iets gaan verander, dat dinge kan beter word? Nee, dit sou nooit gebeur nie. Dis nou net hoe die fokking lewe is. Ek het dit mos al geweet. Hoekom moes ek op hierdie belaglike “avontuur” kom as ek dit al klaar geweet het? HOEKOM?

Die volgende vier ure was die aakligste van my hele lewe. Ek het in ‘n patroon gekom: slaap vir ‘n paar minute, word wakker en besef waar ek is, huil, raak weer aan die slaap. Meeste van die ander passasiers het ook maar geslaap. ‘n Paar die-hards het aanhou kekkel.  Ek weet nie eers hoe die bus weer reggekom het nie, so gefokus was ek op my eie misery. Maar om kwart voor drie daardie oggend het ons weer in die pad geval. I wasn’t off to a great start.

Ek wou sou graag hierdie sin begin met “En toe gebeur iets ongeloofliks in Zimbabwe...” but that would be lying. Ek het ‘n nuwe universe gaan soek maar wat ek gevind het was presies wat ek probeer escape het: alkohol, simpel grappe, ouens met lame pickup lines, meisies wat val vir daardie pickup lines, en, wel, alkohol. Ek het myself belowe ek sou nie rant oor dronk studente nie want dit laat my lame lyk, ek weet dit, en dis in elk geval net wat studente doen, so hoekom pla dit my so baie, right? Wel, dalk was dit die besef dat dit nie net Utopiaanse studente is nie, dat almal van my ouderdom eerder in ‘n vuil badkamer sal wees, besig om op te gooi, wanneer die klok middernag slat op Oujaarsaand - dis vir my net noggal hartseer. En by the way, wie’t gesê hierdie is cool in die eerste plek? Miskien is ek besig om te viralgemeen, in which case ek om verskoning vra, maar raak mense nie nou al moeg hiervoor nie? Jy moet een-of-ander tyd begin verveeld raak met die “Hoeveel vodka shots kan jy in ‘n aand down? My beste is twaalf, dude”- gesprekke? Regtig, studentikoos is een ding, maar hierdie nuwe epidemie waar mense nie net nie kan sosialiseer sonder alkohol nie, maar waar hulle letterlik niks anders het om oor te praat nie is net plain sad. Hier is ek! wou ek skree. Ek het sopas deur Zimbabwe gery op ‘n bus en julle dink dit sou meer interessant wees om te sien wat gebeur as jy Cane met Cream Soda én brandewyn meng as om vir my te vra hoe dit was!

Excuse me if I’m wrong, maar is hierdie nie veronderstel om die mees defining tyd van ons lewens te wees nie? Sure, dit is al gesê dat die lekkerste tyd van ons lewens is, maar sekerlik moet daar êrens plek wees vir discovery, vir dink oor wie ons gaan wees in hierdie wêreld. Want as ons dit nie nou uitfigure nie, wel waar sit ons oor twee of drie of hoeveelookal jaar as ons ons grade het maar nie veel meer nie want ons was te besig om te wonder watse kombinasie van sterk alkohol ons die vinnigste die dronkste sal maak as om te dink oor wat vir ons waardevol is, waarvoor ons wil werk, of wat ons wil bewaar – flip, net eenvoudig wat die lewe die moeite werd maak!

En ons raak kwaad as ouer mense ons die Lost Generation noem. Ons ís lost, ons is almal baie verlore. Die wêreld is ‘n baie scary plek, en dis nou scarier as wat dit was toe ons ouers studente was. Daar’s nie meer reëls nie, daar’s nie meer een aanvaarde manier van dinge doen nie, niks is konstant nie en die meeste van ons gaan waarskynlik vier keer in ons leeftyd heeltemal van beroep verander. Of wat was dit nou weer? Vier keer? Sewe keer? Watookal, die punt is dat daar baie minder sekerheid oor die toekoms vir ons is as wat daar vir ons ouers was, en selfs hulle was ‘n bietjie lost. Dis flippen vreesaanjaend, man. Ek verstaan heeltemal die kom-ons-word-so-dronk-dat-ons-nie-ons-eie-name-kan-onthou-nie-ding. Daar is baie redes om eerder bewusteloos te wil wees in hierdie day and age. Maar daar’s geen manier hoe ons hierdie vrese hoegenaamd kan tackle as ons meeste van die tyd nie eers regop kan staan nie. So flippet, drink dalk volgende keer net ses shots in plaas van twaalf. Dalk onthou jy die volgende oggend die gesprek wat jy met die meisie wat deur Zimbabwe op ‘n bus gery het gehad het. Dalk onthou jy selfs hoe dit jou laat wonder het of daar dalk belangriker goed is as om stupid pick-up lines op meisies te gebruik in ‘n baie misguided attempt om cool te lyk. Ek weet nie, dalk.

Of moenie. Actually, moenie. Drink die twaalf shots. Want die hoogtepunt van jou lewe, jou hele bestaan op aarde, gaan die paar jaar toe jy elke naweek gesuip kon raak sonder dat mense gedink het jy’t ‘n probleem wees. Altans, dit gaan wees as jy so aangaan. So geniet dit terwyl jy kan.

Ek persoonlik hoop die lewe gee my meer as dít.

Soos om op avonture te gaan wat jou vir vier ure in die middel van die nag langs 'n Godverlate pad laat beland, byvoorbeeld.  

Just kidding.

Kind of.

You just haven't earned it yet baby

Ek het sopas my eerstejaar as student aan die Universiteit Utopia voltooi. ‘n Mens sou dink dis ‘n bietjie van ‘n snobistiese naam vir ’n Universiteit, ek weet, maar die mense wat dit uitgedink het het... wel, vere gevoel vir wat ander mense van hulle dink. Want hulle’t geskiem hulle’s moerse oulik. En of ander mense nou saamgestem het of nie was irrelevant. Solank hulle dit geglo het en hulle bure dit geglo het was hulle heel oukei met daardie gedagte.

En daardie mentaliteit is saam met die naam aangepass van een generasie tot die volgende een en die gevolg is dat daar in hierdie dag en datum ’n dorp en ’n universiteit genaamd is Utopia en niemand dink dis absurd nie. Nee regtig, hoopvolle matrieks sê sonder skaamte vir hulle vriende en onderwysers dat hulle beplan om soontoe te gaan, ouers van hoopvolle matrieks vertel dit vir hulle eie vriende en kollegas, oumas en oupas doen dieselfde en niemand stop vir ’n sekonde om te wonder of dit nie effens snaaks is dat daar ’n hele klomp universiteite in die land is nie en net een van hulle mag Utopia genoem word. Dit sou nog alles oukei gewees het as Universiteit Utopia die naam spesifiek verdien het, byvoorbeeld deur een-of-ander kompetisie te wen en toe die titel “Utopia’’ verwerf het. Of as die universiteit (of die dorp) bloot uitgestaan het bo die ander universiteite en dorpe in die land vir enigiets anders as hierdie alombekende Utopia-ness. Maar dit het nie. Daar was geen kompetisie nie, daar was geen oorhandiging van titels nie, en daar was niks wat hierdie universiteit (of dorp) noodwendig beter gemaak het as enige ander plek in die land nie. Die dorp en die universiteit het hulself nou maar net so gedoop en om een-of-ander rede is dit so aanvaar.

Ongelukkig het niemand hierdie geskiedenis van Utopia aan my verduidelik nie.  Dus het my universiteitsopgewondenheid nie veel langer as die bloedige laatsomerhitte wat Utopia net vir ’n maand of wat aan die begin van ’n nuwe jaar berduk gehou het nie. Imagine my surprise toe ek op die dorpie aankom en soek en soek vir hierdie ding wat Utopia laat uitstaan, want volgens my moet daar iets wees wat die dorp beter as al die ander plekke wat ek al beleef het maak, iets wat hom meer as gewone dorpstatus gegee het en as Utopia uitgewys het, en ek kry eenvoudig niks nie. Die dinge waarvan mense my vertel het was alles daar, dis nie asof hulle gejok het nie. Die driehonderdjaaroue geboue was daar. Die grasperke was daar. Die bankies langs riviertjies was daar. Die berge was daar. Die groot spesiale bome met hul maklikherkenbare blare en neutagtige vrugte was daar.

Maar dis al wat daar was. Ek weet nie wat ek verwag het nie, maar darem iets meer as gras en bankies en bome. So vir die grootste deel van’n jaar het ek rondgewandel, my verkyk aan die driehonderdjaaroue geboue, oor die grasperke gestap, op die bankies gesit, foto’s geneem van die berge en die plase en die bome, op soek na hierdie ding. Dit was eers toe my goeie vriend Hoërskoolkêrel vanuit Land-Van-Die-Lewendes na aan die einde van die jaar vir my kom kuier het dat ek besef het my soektog is tevergeefs.

Nou moet ek eers bysê dat Hoërskoolkêrel nie heeltemal sonder vooroordeling Utopia die eerste keer binnegestap het nie. Elke keer wat ek huistoe gegaan het gedurende die jaar het arme Hoërskoolkêrel geluister hoe ek keer op keer my kop stamp in my soektog vir die Utopia-ding. (Hoërskoolkêrel was ook onder die indruk dat daar wel so iets was; hierdie idee van self-made oulikgeid was nog meer onbekend vir hom as vir my sienende dat hy nie ’n Boer-afstameling is nie maar meer van Anglo-oorsprong.) Ek moes vir Hoërskoolkêrel by Utopia se treinstasie ontmoet. Die treinstasie is aan die onderkant van die dorp, waar daar nie baie studente is nie. Studente ry nie regtig trein nie. Natuurlik nie, hulle bly dan mos in die dorp. Waar anders sal mens heen wil gaan as jy in Utopia bly? So diegene wat wel treinry is die wat nie daardie voorreg deel nie. Die inwoners van Utopia sou dit natuurlik verkies as diegene wat nie daar bly nie maar eerder nie in die dorp rondhang nie, maar selfs Utopiane het hulle huishulpe en tuinwerkers nodig. En alle geboue moet instand gehou word, of hulle nou driehonderdjaar oud is of nie, dus het die dorp ook bouers nodig. En daar moet mense wees wat papiere sal optel vir ’n lewe sodat ons gelukkige bliksems wat daar swot ons papiere op die grond van ons driehonderjaaroue lesinglokale en pragtige grasperke kan gooi sonder om ons te bekommer oor hoe dit die volgende dag daar sal lyk. Hierdie is die mense wat treinry. En so was hierdie die eerste mense van die area wat Hoërskoolkêrel mee in aanraking gekom het.

“Sorry, we have to walk fast so we can get to the nicer part of town quickly,” het ek ewe vir hom gesê. “I don’t really come here that often.” Hoërskoolkêrel was gaaf genoeg om niks oor my totale gebrek aan insig in my gewoondraak aan ’n baie verkeerde stelsel te sê nie. Binne ’n paar minute se powerwalking is my cover geblaas. ’n Boemelaar vra ons vir geld. Dis belangrik om te verstaan dat voor ek en en Hoërskoolkêrel net goeie vriende was het ons nogal ’n goeie verhouding met boemelaars gehad. Daar is ’n hele klompie van hulle in Land-Van-Die-Lewendes (soos daar maar in enige plek in ons land is) en ons het kort na die verkry van albei ons bestruurderslisensies saam agtergekom hoe baie boemelaars dit waardeer as mens net nice met hulle is. Ons het nooit regtig vir hulle geld gegee nie, maar ons het nogal ’n punt daarvan begin maak om by elke rooi robot maar ons vensters oop te maak en vir hulle te vra hoe dit met hulle gaan. Heel verras oor die oopvenster-ding sou die boemelaars dan lekker met ons gesels. En hulle sou teleurgesteld wees oor ons nie vir hulle geld gegee het nie, maar hulle het altyd afskeid geneem met ’n vriendelike “Next time, my sister!” of iets in daai lyn. Op hierdie dag in Utopia was daar geen ge-“my sister!“  nie. Ek self was heel vriendelik met hierdie spesifieke boemelaar. Maar die reaksie was meer van die “Jou ma se –" soort. Ek was nie verbaas nie, dis maar hoe ek Utopianse boemelaars ken. Maar Hoërskoolkêrel het nie nege maande of wat se voorbereiding gehad nie en hy was hoogsontsteld oor hierdie jongman se gedrag. “Just leave it,” het ek aan hom gesê, om ’n vuisgeveg en waarskynlik ’n homicide te verhoed. “There’s nothing you can do about it.”

Van daar af was die res van die middag totaal-en-al ’n flop. Ek het al die mooi geboue aan Hoërskoolkêrel uitgewys en die ons het op een van die mooi grasperke gesit en in die straat met al die mooi bome afgestap en ek het regtig hard probeer om Utopia aan hom te verkoop net sodat ons ten minste die kuier kon geniet. Maar hy wou niks weet nie. Want dit maak nie saak hoe mooi of oulik ’n plek is nie. As daar mense daar rondloop wie se menslikheid heeltemal weggeneem is, maak nie saak hoe nie, dan is daar fout met die plek. Dis hoekom daar fout is met die wêreld, ons almal weet dit tog. Die wêreld is ’n nasty, nasty plek. En as ’n Utopia bestaan het sou dit ’n plek gewees het waar, if nothing else, almal se menslikheid darem in tact was.

Dat ’n dorp bestaan waar alles maar net so nasty is soos wat dit in die res van ons land is maar waaroor mense praat asof dit hemel op aarde is getuig van ‘n crucial ding van ons volk. Ons is almal onder die illusie dat ons nog oulik is. Ander mense herken die ewils in hulle samelewings, of hulle nou skaam kry daaroor of nie, daar is ’n definitiewe verstaan dat alles nie 100% reg is nie, maar hulle gaan maar aan. Nie ons nie. Ons bewonder ons aan die geboue wat ons voorvaders driehonderd jaar gelede gebou het maar ons stap net ’n bietjie vinniger as ons die mense wat daardie gebou vandag instand hou op straat teëkom. En ons lê so lekker op ons legendariese grasperke maar ons ignoreer die mense wat dit vir minder as wat mens nodig het om te oorleef elke dag skoonmaak. Ons is nie erger as ander mense nie, almal doen dit maar. Maar ons maak asof ons nice is, ons maak asof dit oukei is en dit is nie.

En so het die hele jaar se soektog daardie middag uiteindelik tot ’n einde gekom. Ek het al reeds al die goed gevind wat Utopia so wonderlik maak. Maar nie een van hulle tel nie want nie een van hulle werk teen die wreedheid van die wêreld nie.

“Now we know what’s wrong with this place!” het ek opgewonde aan Hoërskoolkêrel aangekondig net voor ons weer by die stasie uitgekom het. Hy’t net gelag. Dit was toe al die tyd nie so moeilik nie.